(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
11.16. అధ్యాయః 016
Mahabharata - Strii Parva - Chapter Topics
గాంధార్యా వ్యాసప్రసాదలబ్ధదివ్యచక్షుషా రణాంకణదర్శంనం॥ 1 ॥ ధృతరాష్ట్రయుధిష్ఠిరాదీనాం స్త్రీభిః సహ రణభూమిప్రవేశః॥ 2 ॥ స్త్రీణాం విలాపః॥ 3 ॥ గాంధార్యా కృష్ణాయ విలపత్స్నుషాదిప్రదర్శనం॥ 4 ॥
Mahabharata - Strii Parva - Chapter Text

వైశంపాయన ఉవాచ। 11-16-0x(5351)(65221)
ఏవముక్త్వా తు గాంధారీ కురూణామవకర్తనం।
అపశ్యత్తత్ర తిష్ఠంతీ సర్వం తత్ర యథాస్థితం॥ 11-16-1(65222)
పతివ్రతా మహాభాగా సమానవ్రతచారిణీ।
ఉగ్రేణ తపసా యుక్తా సతతం సత్యవాదినీ॥ 11-16-2(65223)
వరదానేన కృష్ణస్య మహర్షేః పుణ్యకర్మణః।
దివ్యజ్ఞానబలోపేతా వివిధం పర్యదేవయత్॥ 11-16-3(65224)
దదర్శ సా బుద్ధిమతీ దూరాదపి యథాఽంతికే।
రణాజిరం తద్వీరాణామద్భుతం రోమహర్షణం॥ 11-16-4(65225)
అస్థికేశవసాకీర్ణం శోణితౌఘపరిప్లుతం।
శరీరైర్బహుసాహస్రైర్వినికీర్ణం సమంతతః॥ 11-16-5(65226)
గజాశ్వరథయోధానామావృతం రుధిరావిలైః।
శరీరైరశిరస్కైశ్చ విదేహైశ్చ శిరోగణైః॥ 11-16-6(65227)
గజాశ్వనరవీరాణాం నిఃసత్వైరభిసంవృతం।
సృగాలవలగోమాయుకంకకాకనిషేవితం॥ 11-16-7(65228)
రక్షసాం పురుషాదానా మోదనం కురరాకులం।
అశివాభిః శివాభిశ్చ నాదితం గృధ్రసేవితం॥ 11-16-8(65229)
తతో వ్యాసాభ్యనుజ్ఞాతో ధృతరాష్ట్రో మహీపతిః।
పాండుపుత్రాశ్చ తే సర్వే యుధిష్ఠిరపురోగమాః॥ 11-16-9(65230)
వాసుదేవం పురస్కృత్య హతబంధుం చ పార్థివం।
కురుస్త్రియః సమాదాయ జగ్మురాయోధనం ప్రతి॥ 11-16-10(65231)
సమాసాద్య కురుక్షేత్రం తాః స్త్రియో నిహతేశ్వరాః।
అపశ్యంత హతాంస్తత్ర పుత్రాన్భ్రాతౄన్పితౄన్పతీన్॥ 11-16-11(65232)
క్రవ్యాదైర్భక్ష్యమాణాంశ్చ గోమాయువలవాయసైః।
భూతైః పిశాచై రక్షోభిర్వివిధైశ్చ నిశాచరైః॥ 11-16-12(65233)
రుద్రాక్రీడనిభం దృష్ట్వా తదా విశసనం స్త్రియః।
కురర్య ఇవ శోకార్తా విక్రోశంత్యో నిపేతిరే॥ 11-16-13(65234)
అదృష్టపూర్వం పశంత్యో దుఃఖార్తా భరతస్త్రియః।
శరీరేషు స్ఖలంత్యశ్చ న్యపతంశ్చ పరాసువత్॥ 11-16-14(65235)
శ్రాంతానాం చాప్యనాథానాం క్రందంతీనాం భృశం తదా।
పాంచాలకురుయోషాణాం కృపణం తదభూన్మహత్॥ 11-16-15(65236)
దుఃఖోపహతచిత్తాభిః సమంతాదనునాదితం।
దృష్ట్వాఽఽయోధనమత్యుగ్రం ధర్మజ్ఞా సుబలాత్మజా॥ 11-16-16(65237)
తతః సా పుండరీకాక్షమామంత్ర్య పురుషోత్తమం।
కురూణాం వైశమం దృష్ట్వా ఇదం వచనమబ్రవీత్॥ 11-16-17(65238)
పశ్యైతాః పుండరీకాక్ష స్నుషా మే నిహతేశ్వరాః।
ప్రకీర్ణకేశాః క్రోశంతీః కురరీరివ మాధవ॥ 11-16-18(65239)
అమూస్త్వభిసమాగంయ స్మరంత్యో భరతర్షభాన్।
పృథగేవానుపద్యంతే పుత్రాన్భ్రాతౄన్పితౄన్పతీన్॥ 11-16-19(65240)
వీరసూభిర్మహాబాహో హతపుత్రాభిరావృతం।
క్వచిచ్చ వీరపత్నీభిర్హతవీరాభిరావృతం॥ 11-16-20(65241)
శోభితం పురుషవ్యాఘ్రైః కర్ణభీష్మాభిమన్యుభిః।
ద్రోణద్రుపదశల్యైశ్చ జ్వలద్భిరివ పావకైః॥ 11-16-21(65242)
కాంచనైః కవచైర్నిష్కైర్మణిభిశ్చ మహాధనైః।
అద్భుతైర్హస్తకేయూరైః స్రగ్భిశ్చ సమలంకృతం॥ 11-16-22(65243)
వీరబాహువిసృష్టాభిః శక్తిభిః పరిఘైరపి।
ఖంగైశ్చ వివిధైస్తీక్ష్ణైః సశరైశ్చ శరాసనైః॥ 11-16-23(65244)
క్రవ్యాదసంఘైర్ముదితైస్తిష్ఠద్భిః సహితైః క్వచిత్।
క్వచిదాక్రీడమానైశ్చ శయానైశ్చాపరైః క్వచిత్॥ 11-16-24(65245)
ఏతదేవంవిధం వీర సంపశ్యాయోధనం విభో।
`త్వయా తు శ్రావితం కర్మ పుష్కరాక్ష మహాద్యుతే'।
పశ్యమానా హి దహ్యామి శోకేనాహం జనార్దన॥ 11-16-25(65246)
పాంచాలానాం కురూణాం చ వినాశం మధుసూదన।
పంచానామపి భూతానామహం వధమచింతయం॥ 11-16-26(65247)
తాన్సుపర్ణాశ్చ గృధ్రాశ్చ కర్షయంత్యసృగుక్షితాన్।
విగృహ్య చరణైర్గృధ్రా భక్షయంతి సహస్రశః॥ 11-16-27(65248)
జయద్రథస్య కర్ణస్య తథైవ ద్రోమభీష్మయోః।
అభిమన్యోర్వినాశం చ కశ్చింతయితుమర్హతి॥ 11-16-28(65249)
అవధ్యకల్పాన్నిహతాన్గతసత్వానచేతసః।
గృధ్రకంకవలశ్యేనశ్వసృగాలసమావృతాన్॥ 11-16-29(65250)
అమర్షవశమాపన్నాందుర్యోధనవశే స్థితాన్।
పశ్యేమాన్పురుషవ్యాఘ్రాన్సంశాంతాన్పావకానివ ॥ 11-16-30(65251)
శయనాన్యుచితాః సర్వే మృదూని విమలాని చ।
విపన్నాస్తేఽద్య వసుధాం వివృతామధిశేరతే॥ 11-16-31(65252)
బందిభిః సతతం కాలే స్తువద్భిరభినందితాః।
శివానామశివా ఘోరాః శృణ్వంతి వివిధా గిరః॥ 11-16-32(65253)
యే పురా శేరతే వీరాః శయనేషు యశస్వినః।
చందనాగురుదిగ్ధాంగాస్తేఽద్య పాంసుషు శేరతే॥ 11-16-33(65254)
తేషామాభరణాన్యేతే గృఘ్రగోమాయువాయసాః।
ఆక్షిపంతి శివా ఘోరా వినదంత్యః పునః పునః॥ 11-16-34(65255)
బాణాన్వనినిశితాన్పీతాన్నిస్త్రింశాన్విమలా గదాః।
యుద్ధాభిమానినః సర్వే జీవంత ఇవ బిభ్రతి॥ 11-16-35(65256)
సురూపవర్ణా బహవః క్రవ్యాదైరవఘట్టితాః।
ఋషభప్రతిరూపాక్షాః శేరతే చ సహస్రశః॥ 11-16-36(65257)
అపరే పునరాలింగ్య గదాః పరిఘబాహవః।
శేరతేఽభిముఖాః శూరా దయితా ఇవ యోషితః॥ 11-16-37(65258)
బిభ్రతః కవచాన్యన్యే విమలాన్యాయుధాని చ।
న ధర్షయంతి క్రవ్యాదా జీవంతీతి జనార్దన॥ 11-16-38(65259)
క్రవ్యాదైః కృష్యమాణానామపరేషాం మహాత్మనాం।
శాతకౌంభ్యః స్రజశ్చిత్రా విప్రకీర్ణాః సమంతతః॥ 11-16-39(65260)
ఏతే గోమాయవో భీమా నిహతానాం యశస్వినాం।
కంఠాంతరగతాన్హారానాక్షిపంతి సహస్రశః॥ 11-16-40(65261)
సర్వేష్వపరరాత్రేషు యానవందంత బందినః।
స్తుతిభిశ్చ పరార్ధ్యాభిరుపచారైశ్చ శిక్షితాః॥ 11-16-41(65262)
తానద్య పరిదేవంతి దుఃఖార్తా పరమాంగనాః।
కృపణా వృష్ణిశార్దూల దుఃఖశోకార్దితా భృశం॥ 11-16-42(65263)
రక్తోత్పలవనానీవ విభాంతి రుచిరాణి చ।
ముఖాని పరమస్త్రీణాం పరిశుష్కాణి కేశవ॥ 11-16-43(65264)
రుదిత్వా విరతా హ్యేతా ధ్యాయంత్యః సపరిక్లమాః।
కురుస్త్రియోఽభిగచ్ఛంతి తేన తేనైవ దుఃఖితాః॥ 11-16-44(65265)
ఏతాన్యాదిత్యవర్ణాని తపమీయనిభాని చ।
పశ్య రోదనతాంరాణి వక్త్రాణి కురుయోషితాం॥ 11-16-45(65266)
శ్యామానాం వరవర్ణానాం గౌరీణామేకవాససాం।
దుర్యోధనవరస్త్రీణాం పశ్య వృందాని కేశవ॥ 11-16-46(65267)
ఆసామపరిపూర్ణార్థం నిశంయ పరిదేవితం।
ఇతరేరసంక్రందాన్న విజానంతి యోషితః॥ 11-16-47(65268)
ఏతా దీర్ఘమివోచ్ఛ్వస్య విక్రుశ్య చ విలప్య చ।
విస్పందమానా దుఃఖేన వీరా జహతి జీవితం॥ 11-16-48(65269)
బహ్వ్యో దృష్ట్వ శరీరాణి క్రోశంతి విలపంతి చ।
పాణిభిశ్చాపరా ఘ్నంతి శిరాంసి మృదుపాణయః॥ 11-16-49(65270)
శిరోభిః పతితైర్హస్తైః సర్వాంగైః ఖండశః కృతైః।
ఇతరేతసంపృక్తైరాకీర్ణా భాతి మేదినీ॥ 11-16-50(65271)
విశిరస్కానథో కాయాందృష్ట్వా హ్యేతాననిందితాన్।
ముహ్యంత్యనుచితా నార్యో విదేహాని శిరాంసి చ॥ 11-16-51(65272)
శిరః కాయేన సంధాయ ప్రేక్షమాణా విచేతసః।
అపశ్యంత్యోఽపరం తత్ర నేదమస్యేఽతి దుఃఖితాః॥ 11-16-52(65273)
బాహూరుచరణానన్యాన్విశిఖోన్మథితాన్పృథక్।
సందధత్యోఽసుఖావిష్టా మూర్ఛంత్యేతాః పునఃపునః॥ 11-16-53(65274)
ఉత్కృత్తశిరసశ్చాన్యాన్విజగ్ధాన్మృగపక్షిభిః।
దృష్ట్వా కాశ్చిన్న జానంతి భర్తౄన్భరతయోషితః॥ 11-16-54(65275)
పాణిభిశ్చాపరా ఘ్నంతి శిరాంసి మధుసూదన।
ప్రేక్ష్య భ్రాతౄన్పితౄన్పుత్రాన్పతీంశ్చ నిహతాన్పరైః॥ 11-16-55(65276)
బాహుభిశ్చ సఖంగైశ్చ శిరోభిశ్చ సకుండలైః।
అగంయకల్పా పృథివీ మాంసశోణితకర్దమా।
బభూవ భరతశ్రేష్ఠ ప్రాణిభిర్గతజీవితైః॥ 11-16-56(65277)
న దుఃఖేషూచితాః పూర్వం దుఃఖం గాహంత్యనిందితాః।
భ్రాతృభిః పతిభిః పుత్రైరుపాకీర్ణాం వసుంధరాం॥ 11-16-57(65278)
యూథానీవ కిశోరీణాం సుకేశీనాం జనార్దన।
స్నుషాణాం ధృతరాష్ట్రస్య పశ్య వృందాన్యనేకశః॥ 11-16-58(65279)
ఇతో దుఃఖతరం కిన్ను కేశవ ప్రతిభాతి మే।
యదిమాః కుర్వతే సర్వా రవముచ్చావచం స్త్రియః॥ 11-16-59(65280)
నూనమాచరితం పాపం మయా పూర్వేషు జన్మసు।
యా పశ్యామి హతాన్పుత్రాన్పౌత్రాన్భ్రాతృంశ్చ మాధవ॥ 11-16-60(65281)
ఏవమార్తా విలపతీ సమాభాష్య జనార్దనం।
గాంధారీ పుత్రశోకార్తా ద్వదర్శ నిహతం సుతం॥ ॥ 11-16-61(65282)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే స్త్రీపర్వణి స్త్రీవిలాపపర్వణి షోడశోఽధ్యాయః॥ 16 ॥

Mahabharata - Strii Parva - Chapter Footnotes
11-16-1 అవకర్తనం యుద్ధస్థానం। సర్వం దివ్యేన చక్షుషేతి ఝ.పాఠః॥
11-16-26 పంచానాం భూతానాం పృథివ్యాదీనాం। కురుపాంచాలవధాత్కృత్స్నం పాంచభౌతికం జగన్నష్టమితి భావః॥
11-16-31 xxxxxxర్యేతి శేషః॥ 11-16-48 ఏతాః శోచంతీరభిలక్ష్యేతి శేషః॥
11-16-54 విజగ్ధాన్భక్షితాన్॥ 11-16-16 షోడశోఽధ్యాయః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.